Chuyên đề:
GIÚP HỌC SINH LỚP 8 LÀM TỐT BÀI VĂN THUYẾT MINH

I/Đặt vấn đề:
Văn Thuyết minh là kiểu văn bản đầu tiên được đưa vào chương trình TLV THCS.Văn Thuyết minh là văn bản đưa vào dạy trong chương trình lớp 8 không đi theo trục đồng quy như các kiểu văn bản:tự sự ,miêu tả,nghị luận,biểu cảm ,hành chính công vụ.Văn bản Thuyết minh là văn bản trình bày tính chất ,cấu tạo,cách dùng ,cùng lí do phát sinh,quy luật phát triển biến hoá của sự vật,nhằm cung cấp tri thức ,hướng dẫn cách sử dụng cho con người.Văn bản thuyết minh được dùng rộng rãi,trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội.Vì vậy đối với HS lớp 8 vốn tri thức,vốn sống thực tế còn hạn chế nên làm tốt bài văn thuyết minh là rất khó.Vậy làm thế nào để giúp các em làm tốt bài văn thuyết minh? Đó là vấn đề mà nhiều giáo viên có tâm huyết đang đặt ra.
II/Giải quyết vấn đề:
Trước hết ta phải giúp cho học sinh hiểu được khái niệm, đặc điểm của văn bản thuyết minh.Hai chữ thuyết minh bao hàm cả ý giải thích,trình bày,giới thiệu cho người đọc hiểu rõ sự vật.
Đặc điểm của văn thuyết minh là tính phổ quát,và tổng hợp,dùng lời văn để giới thiệu, để mô tả,trình bày hay diễn giải một đề tài,một vấn đề nào đó ,một lĩnh vực nào đó.Văn bản thuyết minh chủ yếu trình bày tri thức một cách khách quan,giúp con người hiểu được đặc trưng ,tính chất của sự vật,hiện tượngvà biết cách sử dụng chúng vào mục đích có lợi cho con người
Lời văn thuyết minh có thuyết phục nhờ sự vận dụng tổng hợp nhiều tri thức và phong cách diễn đạt khác nhau.
Sau khi tìm hiểu đặc điểm của văn bản thuyết minh,cho học sinh phân biệt được văn thuyết minh khác với văn bản nghị luận,tự sự,miêu tả,biểu cảm... để từ đó học sinh nắm chắc được khái niệm, đặc điểm của văn bản thuyết minh.
VD:Văn bản thuyết minh khác với tự sự vì không có sự việc, diễn biến.Khác với miêu tả vì không đòi hỏi miêu tả cụ thể cho người đọc “cảm thấy”mà cốt làm cho người ta hiểu .Văn bản thuyết minh khác với văn nghị luận vì văn bản thuyết minh chỉ trình bày nguyên lí,quy luật,cách thức chứ không phải là suy luận,luận điểm.Khác với văn bản hành chính công vụ.
Như vậy GV chốt lại cho HS thấy được văn bản thuyết minh là một kiểu văn bản riêng mà các loại văn bản đã học trước đó không thể thay thế được.và đặc biệt chú ý văn bản thuyết minh là văn bản mang tính tổng hợp vì có cả giải thích ,trình bày,giới thệu nhưng hoàn toàn không giống vơí văn bản nghị luận:
VD:Thuyết minh về một con vật nuôi.Văn bản thuyết minh có giải thích về nguồn gốc,phân loại và trình bày những đặc điểm cơ bản của con vật đó.Có dùng dẫn chứng để chứng minh công dụng của con vật đó đối với đời sống của con người.Tiếp theo là GV phải giiúp HS Năm được các thuyết minh,cách vận dụng các phương pháp thuyết minh trong một bài văn như thế nào.VD: phương pháp so sánh thường ở phần nêu công dụng,phân loại.Phương pháp định nghĩa ,khái niệm thường ở phần đầu văn bản tức là nêu được nguồn gốc...
Sau khi nắmbắt được một số phương pháp thuyết minh cơ bản.GV cung cấp cho HS một số kiểu đề tài thông thường trong chương trình ngữ văn 8 cụ thể:
-Thuyết minh về một loài cây ,hoa.
-Thuyết minh về một con vật nuôi có ích.
-Thuyết minh về một đồ vật,một vật dụng hay một loại trang phục gần gũi với con người như cái kính,cái bình thuỷ,chiếc nón,trang phục như áo bà ba, áo dài...
-Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh,một di tích lịch sử ở quê em:Di Sản văn hoá Mĩ Sơn.Di tích lịch sử đập Vĩnh trinh,Danh thắng thuỷ điện Duy Sơn.
-Thuyết minh về một thể thơ,một bài thơ,như thể thơ lục bát,thể thơ Đường luật hoặc một tác giả,hoặc giới thiệu một người thân.
Điều đặc biệt chú ý ở mỗi kiểu đề ,GV nên hướng dẫn cho HS một mẫu dànm ý nhất định.Mỗi dàn ý tương ứng với một kiểu đề.
Và cuối cùng là hướng dẫn HS viết bài theo từng phần của dàn ý .Khi viết GV chú trọng đến việc cung cấp một số tri thức khoa học hoặc vốn thực tế thì bài văn thuyết minh mới có sức thuyết phục.
VD:Con gà là